Vier heb ik ervan achter elkaar gelezen, boeken die de (tegen)cultuur in het Nederland van eind jaren zeventig, begin jaren tachtig in beeld brengen. Ik zit nog te broeden op een langer stuk – hier alleen mini-impressies…, met ongecorrigeerde run-on-sentences.

Martijn Haas schreef de biografie van Dr. Rat, de inmiddels legendarische grondlegger van de Nederlandse graffiti. Gebaseerd op een enorme hoeveelheid interviews, voor zover ik kan overzien een voorbeeld van uitstekende journalistiek, niet alleen een biografie van Dr. Rat, maar ook een tijdsbeeld, de tijd van de vroege punk in Amsterdam. (Zo volstrekt anders dan de afgelopen 20 jaar, bijna onvoorstelbaar anders, vrijer, maar ook benauwender armer en nihilistisch – maar goed, dat zijn precies onderwerpen voor een langer stuk).

Martijn Haas schreef ook de biografie van Bibikov – die ik me vooral herinner van Rabotnik TV. Een opportunistische, nihilistische, ‘vreemde’ en in mijn ogen onaantrekkelijke figuur (maar met aantrekkingskracht). Ook dit boek is gebaseerd op interviews – uitstekend research (voor zover ik kan beoordelen). Fascinerend, maar ook een boek dat me niet echt doet terugverlangen naar de vroege jaren tachtig.

(Voor mij zijn beide boeken ook interessant omdat ze een deel van de Amsterdamse cultuur beschrijven net voor ik zelf in Amsterdam kwam wonen, een cultuur waar ik van een afstandje nog een staartje van meemaakte. Enkele van de geïnterviewden leerde ik veel, veel later kennen).

Ultra van Harold Schellinx is een biografie (ik denk dat dat de juiste term is) van de Ultra-beweging. Ultra was een benaming voor een serie concerten in de Amsterdamse Oktopus, met experimentele bands, tussen no-wave en new wave, met een vleugje synth-pop. (Gek, het waren bands waar ik op de radio naar luisterde – in de VPRO-programma’s – maar ik kan me niet herinneren ooit de term ‘ultra’ te hebben gehoord). Ook dit boek biedt een zeer gedetailleerde inkijk in de vroeg-jaren-tachtig postpunk, en is zeer rijk, maar het boek als geheel – als ik dan toch kritisch moet zijn – hinkt op teveel poten: deels reconstructie van ‘ultra’ (erg goed), deels muziekgeschiedenis (voor mij bekend), en deels autobiografie van Harold Schellinx die zelf een centraal figuur was in ultra (toch net iets minder interessant, hoe goed het ook is opgeschreven – het spijt me…). Maar: zeer gedetailleerd – en ook een (her)ontdekking, een reden om die muziek op te sporen en weer te beluisteren (soms met onverwacht plezier, soms met verwachte milde desinteresse – want gewoon ‘niet zo goed’). Verder sowieso fascinerend om te lezen over de bandjes van mensen die ik nu persoonlijk ken (Gdansk van de broers Van Weelden, Minioon met Joke Brouwer) – en trouwens, het heeft mijn blik op mn eigen bandje ook veranderd… enz. enz.

Tenslotte Leonor Jonker’s No Future Nu, over punk in Nederland van 1977 tot 2012. Meer een historie van de punk en de DIY-houding, in verschillende ‘velden’ – muziek, kraken, tegencultuur, mode, piratentelevisie, tot de internet-wereld (van Hacktic naar xs4all, en van V2 als ‘bezetter’ van de Nijmeegse universiteit (1981) naar V2_ als nieuwe media-instelling). Een boek dat veel te kort (of dun) is voor de hoeveelheid behandelde onderwerpen, maar wel een helder overzicht. (Waarbij je je kunt afvragen of alles wat behandeld wordt iets met ‘punk’ te maken heeft). (Maar ik las het boek te snel, leende het en moest het teruggeven).

Allemaal uitgaves van Lebowski – en verder is er veel aandacht voor deze periode, met een tentoonstelling in het Centraal Museum, verschillende concerten etc. Slim georkestreerde aandacht.

Hier, by request, links naar mijn in 3 stukken geknipte best-wel-lange verslag van de Boek uit de Band-conferentie van 23 maart, zoals gepubliceerd op de blog van The Unbound Book.

Boek uit de Band I

Boek uit de Band II

Boek uit de Band III

Met ingang van 1 juni 2012 komt er een atelier vrij in de broedplaats Marci Panis, Marcusstraat 52, Amsterdam. (Het pand waar ik woon). De werkruimte ligt op de 2e verdieping, is zo’n 28 vierkante meter groot. De totale huurprijs per maand is 216,93 euro (dat is incl. 79,33 servicekosten).

Marci Panis is een broedplaats voor podiumkunsten – de gebruikers zijn theatermakers (o.a. Edit Kaldor, Luc van Esch), beeldend kunstenaars (o.a. Arjen de Leeuw, Lernert & Sander, Walter van Broekhuizen), (toneel)schrijvers (o.a Hannah van Wieringen, Jorieke Abbing), vormgevers (o.a. Hansje van Halem), mode-ontwerpers (Mattijs van Bergen), er is een circuswerkplaats, etc.

Van de gebruikers van het pand wordt verwacht dat ze zich voor Marci Panis inzetten. De ruimte is niet geschikt voor musici.

Heb je interesse: stuur dan voor 30 april 2012 een motivatie + CV naar selectiecommissie@marcipanis.nl.

Avondrondje, bijna windstil, bewolkt (en een rode ondergaande zon), 12 graden, 19:45 – 20:55.

Marcusstraat – Amstel – Ouderkerkerplas – Ouderkerk – polderweg – Ouderkerk – Amstel – Marcusstraat

Zondagrondje. (Ronde van Vlaanderen). Koude noordenwind, 7 graden, maar veel zonniger dan verwacht. 13.15 – 15.15. Dacht dat dit rondje net iets langer zou zijn.

Marcusstraat – Amstel – Ouderkerk – Waver – Botshol – Vinkeveen – Baambrugse Zuwe – Baambrugge – kanaal – Driemond – Gaasp – Marcusstraat

Uurtje (tussen werk door), rondje Ouderkerkerplas op de doortrapper. Noordenwind, 8 graden, bewolkt.

Marcusstraat – Amstel – Ouderkerkerplas – Ouderkerk – Amstel – Marcusstraat

Schitterend lenteweer. Temperatuur oplopend tot 20 graden bij volle zon, volledig onbewolkt. Fiets naar het werk – de zomertijd ingegaan, dus meer dan voldoende tijd voor Rotterdam – Woerden na zes uur. Timede wel zowel ‘s ochtends als ‘s avonds slecht (kon in de ochtend niet Woerden of Breukelen ‘halen’, moest in Abcoude een kwartier op de trein wachten). Heerlijk om het stuk Rotterdam – Woerden op het gemak te rijden.

Marcusstraat – Amstel – Holendrecht – Abcoude

Eendrachtsstraat – Maas – Krimpen a/d IJssel – Hollandsche IJssel – Nessertiendweg – Goverwelle – Haastrecht – Oudewater – Woerden

Schitterende lentedag. Eerst koud en bewolkt, dan lekker warm in de zon (met een verraderlijke noordoostenwind, dat wel). (Terrassen zitten vol, na 2 uur druk met zondagsfietsers). 12:00-15:00.

Marcusstraat – Durgerdam – Uitdam – Monnickendam – Purmerringvaart – Purmerbos – Ilpendam – Purmerland – rondje Wormer – Twiske – Den Ilp – Noordhollands kanaal – pont – Marcusstraat

Schitterend weer, geen wolkje in de lucht, beetje noordoostenwind, ‘s ochtends nog fris, ‘s middags een recordtemperatuur van 19 graden. In de ochtend naar Woerden gereden (haalde net de trein van 9.28), in de avond ruimschoots licht om Gouda Goverwelle te halen (was er om 19.10, de zon net onder).

Marcusstraat – Amstel – Ouderkerk – Waver – Wilnis – Kamerik – Woerden

Eendrachtstraat – Maas – Krimpen a/d IJssel – Ouderkerk a/d IJssel – Tiendweg – Gouda Goverwelle

Ik vroeg Jan K. van wie ik weet dat hij in Leer is opgegroeid, ‘iets heel anders, heb jij eigenlijk Gegen die Welt van Jan Brandt gelezen?’, en hij zei iets als ‘natuurlijk, we zaten op dezelfde school’, en hij zei dat hij heel veel uit het boek herkende, sommige leraren bijvoorbeeld, en die feestjes, daar was hij ook geweest, en de plek langs de spoorbaan die in het boek beschreven wordt, die was precies zo, Jan Brandt woonde in een huis bij de spoorwegovergang en hij vertelde me hoe hij, Jan K., ooit met vrienden in de auto terugreed van een bandrepetitie, het was glad, ze zongen ‘always look on the bright side of life’ terwijl ze de auto lieten glijden van de ene kant van de weg naar de andere, en vlak voor de spoorwegovergang waren ze over de kop geslagen, de ouders van Jan Brandt waren er het eerste bij geweest en hadden de ambulance gebeld.

Ik las Gegen die Welt aan het begin van dit jaar en werd meegesleept. Natuurlijk, het boek was ‘de literaire sensatie’ in Duitsland, Jan Brandt al tien jaar of meer het talent dat nog steeds geen boek had gepubliceerd, de roman is 921 pagina’s lang, en als je dan recensies gaat zoeken dan vind je de te verwachten lofuitingen naast blogs waarin teleurstelling over de schijnbaar vlakke stijl van Brandt wordt geuit.

Ik vind het één van de meest meeslepende romans die ik de afgelopen jaren heb gelezen. Een schets van de middelbare schooltijd in Ost-Friesland, met metalbandjes, feestjes, fietsen naar school, hangplekken achter het spoor, de machtstructuren tussen leerlingen, het klein-dorpse gedoe. De ‘vervreemding’ van de middelbareschooltijd wordt haarscherp verwoord. En misschien is Jan Brandt dan geen Uwe Johnson – naar wiens werk hij nadrukkelijk verwijst –, maar tegenover de complexe zinsbouw van Johnson, die steeds de gedachtengang en de reflectie van de personages verwerkt in de taal en de complexe syntaxis, zet Brandt een slim en mooi gebruik van het motief van UFO-ontvoering en graancirkels, van complottheorie en gekte, om de vervreemding van opgroeien in het dorp te pakken.

Het dorp heet Jericho – verwijzing naar Johnson: http://www.gegendiewelt.de/jericho/.

Het is een rijk boek – waarin de schatplichtigheid aan Johnson ook blijkt uit het lange hoofdstuk waarin de gedachtengang van een machinist wordt weergegeven, en ook wel uit de verschillende perspectieven (of focalisatoren) in de roman. De paar typografische en vormgevings-dingetjes die hij toepast hebben veel aandacht gekregen, maar zijn in vergelijking niet zo heel belangrijk. Ze functioneren, eigenlijk zonder nadrukkelijk de aandacht naar zich toe te trekken.

Een tijdsbeeld is het, en het is tijdloos. Ik groeide op in Twente, ben 8 jaar ouder dan Brandt – en al was het toen niet Slayer en Naked City, maar Venom, Iron Maiden en Motorhead – het klopt allemaal (voor mijn gevoel).